11 listopada przed poznańskimi cukierniami ustawiają się kolejki, a w domach w całej Polsce na stół trafia półksiężyc z białym makiem, bakaliami i lukrem. Rogale marcińskie to jeden z nielicznych wypieków, które mają w kalendarzu własny dzień. Ten sam, w którym obchodzimy Narodowe Święto Niepodległości, więc słodki rogal od lat towarzyszy obu świętom. Za tym zwyczajem stoi historia z rzymskim żołnierzem, płaszczem przeciętym na pół i koniem, który zgubił podkowę.
Dlaczego 11 listopada jemy rogale?
Bohaterem tej historii jest święty Marcin z Tours, rzymski żołnierz, który według przekazów oddał połowę swojego płaszcza marznącemu żebrakowi. Jego wspomnienie przypada właśnie 11 listopada, a sam święty stał się patronem ludzi, którzy dzielą się z innymi.
Z Marcinem wiąże się też legenda o podkowie. Gdy święty przejeżdżał przez miasto, jego koń zgubił podkowę. Znalazł ją piekarz i upiekł słodkie wypieki w jej kształcie, które rozdał potrzebującym. Dlatego prawdziwy rogal świętomarciński bardziej przypomina podkowę niż róg.
Z czym są rogale świętomarcińskie?
Nadzienie to biały mak z bakaliami, orzechami i aromatem migdałowym, zamknięte w cieście półfrancuskim i polane lukrem z posiekanymi orzechami. Jeden rogal waży od 150 do 250 gramów.
Istotny jest biały mak, nie niebieski. To on daje jasne, kremowe nadzienie zamiast ciemnej masy, którą znamy z makowca. Drugi warunek to ciasto półfrancuskie, przekładane tłuszczem i zwijane, dzięki czemu po upieczeniu rozwarstwia się na cienkie płatki. W rogalu z certyfikatem oba te elementy są obowiązkowe, bo receptura jest częścią unijnej ochrony nazwy.
Skąd się wzięły rogale świętomarcińskie?
Rogale piekło się w Poznaniu już w XIX wieku, ale ich historia na dobre zaczęła się w 1891 roku. Proboszcz parafii świętego Marcina, ksiądz Jan Lewicki, zachęcał wiernych, by przy okazji święta pomogli najuboższym. Cukiernik Józef Melzer upiekł wtedy rogale, które zamożniejsi mieszkańcy kupowali, a biedni dostawali za darmo.
Zwyczaj przetrwał ponad sto lat i zrobił się ogromny. Według poznańskiego Cechu Cukierników i Piekarzy 11 listopada sprzedaje się w tym mieście średnio 250 ton rogali, a przez cały rok około 500 ton, czyli mniej więcej 2,5 miliona sztuk.
Rogal świętomarciński a rogal marciński: czym się różnią?
Nazwa „rogal świętomarciński” jest chroniona unijnym oznaczeniem od 2008 roku. Oznacza to, że tak może nazywać się wyłącznie rogal upieczony w Wielkopolsce przez cukiernię z certyfikatem, według ściśle opisanej receptury. Certyfikaty przyznaje poznański Cech Cukierników i Piekarzy, a w 2024 roku miały je 84 zakłady.
Rogale pieczone w innych częściach Polski nazywa się więc po prostu rogalami marcińskimi. Mogą być równie smaczne, ale nie muszą trzymać się poznańskich zasad.
| Cecha | Rogal świętomarciński | Rogal marciński spoza Wielkopolski |
|---|---|---|
| Gdzie powstaje | tylko w Wielkopolsce, w cukierni z certyfikatem | w dowolnej piekarni i cukierni |
| Ciasto | obowiązkowo półfrancuskie | najczęściej półfrancuskie, ale bywa drożdżowe |
| Nadzienie | biały mak, bakalie, orzechy, aromat migdałowy | według receptury cukierni |
| Waga | od 150 do 250 g | dowolna |
| Wierzch | lukier i posiekane orzechy | lukier, orzechy, czasem migdały |
Po czym poznać dobrego rogala marcińskiego?
Niezależnie od nazwy, dobry rogal marciński ma kilka cech, które łatwo sprawdzić już przy pierwszym kęsie:
- Warstwowe ciasto. Półfrancuskie ciasto powinno się rozwarstwiać i delikatnie chrupać, a nie przypominać zbitej bułki.
- Wilgotne nadzienie. Masa z białego maku powinna być gęsta, ale nie sucha. Jeśli nadzienie się kruszy, rogal leżał za długo albo zabrakło w nim tłuszczu i bakalii.
- Hojna porcja maku. W dobrym rogalu nadzienie widać w każdym kęsie, nie tylko na środku.
- Lukier z umiarem. Ma podkreślić smak, a nie go zagłuszyć. Zbyt gruba warstwa sprawia, że rogal robi się mdły.
Wskazówka od rzemieślników: rogale najlepiej smakują w dniu pieczenia albo następnego dnia. Ciasto półfrancuskie z czasem mięknie, a nadzienie oddaje mu wilgoć, dlatego warto kupić je tuż przed świętem, a nie tydzień wcześniej.
Jak przechowywać i podawać rogale marcińskie?
Rogale marcińskie trzymajcie w temperaturze pokojowej, w zamkniętym pojemniku albo papierowej torbie. Zjedzcie je w ciągu dwóch, trzech dni, bo potem ciasto traci kruchość.
Jeśli chcecie przywrócić im świeżość, wstawcie rogala na kilka minut do piekarnika nagrzanego do około 150 stopni. Warstwy ciasta znów zrobią się chrupiące, a mak nabierze aromatu. Rogal najlepiej smakuje do czarnej kawy albo mocnej herbaty, które przełamują słodycz nadzienia.
Rogale Marcinka: nasza wersja z Gdyni
Nie jesteśmy cukiernią z Poznania, więc nie nazywamy naszych rogali świętomarcińskimi. Pieczemy za to własne rogale marcińskie, z których jesteśmy dumni: Rogale Marcinka.
Robimy je z warstwowego ciasta półfrancuskiego, a w środku kryje się porcja nadzienia z białego maku, masy marcepanowej i bakalii. Z wierzchu każdy rogal dostaje słodki lukier i posypkę z orzechów. To rogal z pomorskim charakterem, ale z tym samym przesłaniem co poznański: żeby 11 listopada było przy stole coś, czym warto się podzielić.
Inne słodkie wypieki na listopadowe popołudnia znajdziecie w zakładce Ciastka.
Gdzie kupić rogale marcińskie w Gdyni i Gdańsku?
Niezależnie od tego, czy świętujecie imieniny Marcina, Dzień Niepodległości, czy po prostu lubicie dobre wypieki, rogal na stole to piękny zwyczaj. Rogale Marcinka znajdziecie w naszych punktach w Gdyni i Gdańsku. 11 listopada to dzień wolny, więc zakupy najlepiej zaplanować wcześniej.
#liczysiętradycja
